skip to Main Content

Rechtsboven, en dan?

Rechts/ boven, en dan?

Naarmate meer mensen het Schoolwaardenkompas invullen, tekent zich een steeds duidelijker patroon af. Vraag 1 is: hoe sta je zelf tegenover deze dilemma’s, vanuit je hart? Op de doel-as kiest een ruime meerderheid boven het midden, dus voor brede ontplooiing. Op de relatie-as is er een nog ruimere meerderheid voor een positie meer naast dan boven de leerling, dus rechts op de as. Door deze scores ontstaat een wolk overwegend rechtsboven.

Vraag 2 is vervolgens: hoe ervaar je je huidige situatie? Veel van de respondenten die op vraag 1 rechtsboven uitkomen, scoren op vraag 2 een positie meer naar linksonder, vaak zelfs heel ver vanaf hun ideale positie. Hier wordt een veel voorkomend spanningsveld zichtbaar. Uit vervolggesprekken blijkt telkens dat een grote afstand tussen ideaal en werkelijkheid in het werk leidt tot grote ervaren werkdruk, spanningen en slecht lopende processen.

Natuurlijk hebben wij onszelf naar aanleiding hiervan kritische en methodologische vragen gesteld: zijn de stellingen niet te sturend,  zijn wij zelf wel oordeelsvrij genoeg, wat is de rol van sociale wenselijkheid etc. Naar aanleiding van heel veel vervolggesprekken met respondenten, ook mensen die in andere kwadranten dan rechtsboven uitkwamen. komen wij tot een andere conclusie.

De waarden die horen bij het kwadrant linksonder, namelijk het smallere doel van alleen kwalificatie en selectie, en een hiërarchische relatie tussen leraar en leerling, kunnen worden gevoeld als echte waarden. De respondenten die dit als uitkomst hadden, gaven dat ook aan en konden hun keuzes met volle overtuiging onderbouwen.

Maar helaas is dit kwadrant ook de plek waar zich iets heel anders afspeelt: door het afgenomen maatschappelijke vertrouwen op alle publieke terreinen is de wens tot meten, verantwoorden en afdwingen enorm toegenomen. Wij zijn verschoven van meten wat je waardeert naar waarderen wat je kunt meten. Meten wordt doel, verantwoorden gaat dan om het vastleggen van processen, zodat verantwoording kan worden afgelegd. Het gaat dan helemaal niet meer om de gevoelde inhoud, dat waaruit de meeste mensen in het onderwijs hun motivatie putten (leraren én leerlingen), en waarvoor zij zich verantwoordelijk voelen.

Wanneer het niet gaat om het grote, brede doel van onderwijs maar voornamelijk om afdwingbaarheid, meetbaarheid en organiseerbaarheid, in combinatie met systemen waarin het afleggen van verantwoording om hiërarchie vraagt, kom je haast automatisch uit in het gebied linksonder. In dat gebied is weinig plaats voor diversiteit, voor individuele verschillen en voor professionele ruimte: daarvoor is vertrouwen nodig.

Het gebied linksonder is dus besmet met de uitvloeisels van Low Trust. Daarom worden veel van de keuzes die men maakt tussen de stellingen misschien wel minder ingegeven door een voorkeur voor de posities rechtsboven, dan door een heftige afkeer van linksonder. 

Wat in elk geval overeind blijft, is dat er vaak een grote kloof is tussen de gewenste en de ervaren situatie. Zodra je je bewust bent van die kloof, als individu of als team/ organisatie, sta je voor een moeilijke opgave. Je wilt iets veranderen, ziet ook dat het nodig is, maar de systemen werken de andere kant op en ook het klimaat is niet gunstig. Wat moet je dan doen?

Voor verdere informatie en ondersteuning,
bekijk ons 
aanbod of neem contact op.